نگارش فارسی

آموزش تایپ ده انگشتی
  1. خانه
  2. پایگاه دانش
  3. نگارش فارسی
  4. درست‌نویسی فارسی یا چگونه غلط ننویسیم
  5. با کلمات وارد شده از دیگر زبان‌ها به فارسی چه باید کرد؟

با کلمات وارد شده از دیگر زبان‌ها به فارسی چه باید کرد؟

زبانِ زنده و پویا از دیگر زبان‌ها تأثیر می‌پذیرد و بر دیگر زبا‌ن‌ها تأثیر می‌گذارد. زبانی قدرتمند است که بتواند در این تعامل، هویت خود را حفظ کند و بتواند با جایگزینی صحیح واژه‌ها، آنها را به خود راه بدهد.

زبان فارسی هم مانند همه زبان‌های زنده دنیا بسیاری از واژه‌ها را پذیرفته است و تعداد زیادی را به همان شکلی که از زبان مبدأ وارد شده به کار می‌برد. به این کلمات، واژگان دخیل گفته می‌شود. جدول زیر تعدادی از کلماتی که از زبان‌های وارد زبان فارسی شده‌اند را نشان می‌دهد. شما خیلی از این واژه‌ها را فارسی می‌دانستید.

زبان‌هالغات دخیل در زبان فارسی
یونانی و رومیمنجنیق، فردوس، قفس، درهم، فنجان، لنگر، نرگس، کبریت، زمرد، مروارید، صوفی، سیم، کاپوت، کابد، الماس، موسیقی، ناموس، قلم، مرمر، تمر، زبرجد، اسید، اقاقیا، اقلیم
حبشیمشکات، هرج، منبر، نفاق، حواری، برهان، مصحف
آرامی و سریانیحج، کاهن، عاشورا، شیدا، شیطان، قرمز، یلدا، کلیسا، کنشت، ملکوت، ناسوت، شنبه، کاسه، جهود، حفر، طعم، عطف، قطع، کیسه، گنبد، تابوت
ترکیقربان، کماندان، خاتون، خاقان، بیک، بیگم، اتابک، سنجاق، تاش (در کلمات خیلتاش و خواجه‌تاش)، قرق، آذوقه، کتک، کمک، قوری، کامل، پرچم، کنکاش، قیچی، اجاق، اتاق، یونجه، یدک، چکمه، دوقلو، بشقاب، گلنگدن
مغولیایل، ییلاق، قشلاق، سوغات، قدغن، شلاق، نوکر، پلو، کمک، چلو، قلدر، قرمه، قیمه، آقا، بانو، باجی، داداش، مشتلق، قشون، یورش، چاق، تغار، الاغ، اُردو
هندی و سانسکریتکافور، صبح، قرنفل، انبه، نیلوفر، جُنگ، آش، لوتی، یوغ، دستار، کپی، دارچین، طوبی، نارگیل، لاک، فلفل، جنگل، شغال، کرباس
روسیاستکان، پالتو، نعلبکی، اسکناس، گاری، کالسکه، چرتکه، جلیقه، سالن، سماور، صندلی، میز، درشکه، بشکه، چمدان، پوتین، اُرسی
چینیکاغذ، چای، تیمچه
انگلیسیفایل، ارگان، چک، آیتم، هتل، کارواش، پارک، دوپینگ، کمپانی، کافی‌شاپ، ورک‌شاپ، فریزر، فینال، پارتی، بوکس، موبایل، تست، تلگراف، واگن، گیلاس(لیوان)، سایت، ترور
فرانسویلامپ، ماشین، پلیس، مبل، مانتو، شاپو، ادکلن، تئاتر، سانسور، دیپلم، نمره، راندمان، آدرس، سوپ، سیفون، شیک، شارلاتان، موزیک، سالاد، بلیت، آسفالت، بالکن، کاندیدا، تابلو، تلویزیون، فلاسک، اتوموبیل، کمیته، مد، پروژه، تکنولوژی، فاز، باتری، میزانسن، آپارتمان، سیلو، سیکل، ژست، دیالوگ، کانال، کادو، آنتیک

نکته: تعداد واژگان دخیل، بسیار بیشتر از مواردی است که در جدول زیر ذکر شده است. در این جدول تنها به پرکاربردترین کلمات اشاره داشته‌ایم که هنوز معادلی ندارند و به همان شیوه که در زبان مبدأ تلفظ می‌شود در زبان فارسی نیز ادا می‌شوند.

با واژه‌های بیگانه چطور باید رفتار کرد؟

زبان عربی

درباره زبان عربی باید توجه داشت که این زبان قرن‌هاست از طریق نثر کاتبان و مورخان رواج پیدا کرده و امروز در نثر برخی از نویسندگان پرتکلف هم دیده می‌شود. استفاده بیش از حد لغات بیگانه سبب می‌شود معنای جمله در میان کلمات گم شود. کاربرد بسیاری از واژگان عربی در فارسی چنان رواج پیدا کرده که گاهی اوقات دیگر نمی‌توانیم آنها را از پیکره زبان فارسی جدا کنیم. بعضی از این لغات دیگر نیز آن‌چنان در فارسی تغییر معنا داده‌اند که با معنایی که در عربی مورد نظر است تفاوت دارد.

با این وجود در این امر باید راه میانه را در پیش گرفت. مثلاً برای برخی از کلمات یا ترکیبات عربی که با ال نوشته می‌شوند؛ معادل فارسی وجود دارد که رایج شده و بهتر است از آن استفاده کنیم. مثلاً:

کلمهمعادل فارسی
ابدالدهرجاویدان/ همیشه
بالاخرهسرانجام
بالاخصبه ویژه
تحت‌الحمایهدر پناه
تحت‌الشعاعدر سایه
تحت‌اللفظیواژه به واژه/ زبانی
جدیدالاحداث/ جدیدالتأسیسنوساز/ نوبنیاد
جدیدالورودتازه وارد
حبل‌الوریدرگ گردن/ شاهرگ گردن
حتی‌الامکانتا آنجا که امکان دارد/ تا آنجا که می‌شود
حسب‌الامربه فرمان/ به دستور/ به فرموده
دارالمجانینتیمارستان
دنی‌الطبعفرومایه/ پست
رأس‌المالسرمایه
رب‌النوعفرشته/ ایزد/ پروردگار
سریع‌السیرتندرو
سریع‌العملچالاک
شدیداللحنتند، زننده
صعب‌الوصولدشوار/ دیریاب
ضعیف‌الجثهکوچک‌اندام
ضعیف‌النفسبی‌دل/ کم‌دل/ سست
عظیم‌الجثهتنومد/ درشت‌اندام/ کلان/ گنده
علی‌البدلجانشین
علی‌الخصوصبه ویژه
علی‌السویهیکسان
علی‌الطلوعپگاه/ بامداد/ سپیده‌دم
علی‌الفوربی‌درنگ/ دردم
عندالامکاناگر بشود
عنداللزومهر گاه باید
عندالمطالبههنگام خواستن
عندالاستطاعهبه قدر توان
فارغ‌التحصیلدانش‌آموخته
فوق‌الذکریاد شده
فی‌الفوربی‌درنگ
قسی‌القلبسنگدل/ سیاه دل
کمافی‌السابقمانند گذشته
لوازم‌التحریرنوشت‌افزار
متفق‌القولیکدل/ همراه/ یک‌زبان/ هم‌زبان
مجهول‌الهویهناشناس/ گمنام/ ناشناخته
مع‌الوصفبا آنکه/ با این همه/ با این که
ممکن‌الوقوعشدنی
من حیث‌المجموعروی هم رفته

زبان فرانسه، انگلیسی و دیگر زبان‌ها

زبان‌ فرانسه، انگلیسی و دیگر زبان‌ها از حدود یکصد سال پیش و به دلیل و رفت و آمد ایرانیان به اروپا و همچنین رواج ترجمه، به زبان فارسی راه پیدا کردند.

به طور کلی در استفاده از کلمات بیگانه باید توجه داشت که اصل انتقال معنا دچار خلل نشود. استفاده فراوان از واژگان انگلیسی در صحبت‌های روزمره با هدف فخرفروشی، امری رایج اما ناپسند است. برای بسیاری از کلمات دخیل انگلیسی واژگان معادل پیشنهاد شده که خوشبختانه رایج شده است. مثلاً استفاده از پیامک به جای message و پست الکترونیک به جای email؛ اما به طور معمول بیشتر این کلمات بدون جایگزین مانده‌اند و یا کلماتی که از سوی فرهنگستان زبان و ادب فارسی پیشنهاد شده چندان مورد استقبال قرار نگرفته است؛ مانند، کش‌لقمه به جای پیتزا یا برگک به جای چیپس! بنابراین بهتر است از همان کلماتی که رایج شده استفاده کنیم و کلمات دیگر را تا رواج یک جایگزین مناسب، به همان صورتی که در زبان انگلیسی به کار می‌رود مورد استفاده قرار بدهیم.

نکته: در نگارش یا ویرایش یک متن باید در نظر داشته باشید که همیشه راه میانه را در پیش بگیرید. باید از واژگان بیگانه، استفاده هوشمندانه کرد. زیرا هدف از نوشتن چیزی جز رساندن معنی، ساد‌ه‌نویسی، بالا بردن سرعت خواندن و ایجاد ارتباط نیست. شیوه‌هایی افراطی مانند سره‌نویسی یا گرایش صرف به واژگان بیگانه توازن و تعادل زبان را به هم می‌ریزد.

منابع معتبر برابر فارسی برای واژگان بیگانه

منابع بسیاری در این باره وجود دارد که به تعدادی از مهم‌ترین آنها که بیشتر مورد توجه و استفاد قرار گرفته‌اند، اشاره می‌کنیم.

  • واژه‌‌یاب (فرهنگ برابرهای پارسی واژگان بیگانه)، ابوالقاسم پرتو، ۳ جلدی، انتشارات اساطیر
  • فرهنگ واژه‌های فارسی سره، فریده رازی، نشر مرکز
  • فرهنگ تازی به فارسی، بدیع‌الزمان فروزانفر، اساطیر
  • واژ‌ه‌های برابر فرهنگستان ایران، حسن کیانوش، انتشارات سروش
  • واژه بیگانه تا واژه فارسی، مصطفی میرسلیم، انتشارات امیرکبیر
  • آموزش ویراستاری و درست‌نویسی، حسن ذوالفقاری، نشر علم

یک یادآوری مهم

تایپ ده‌انگشتی مهارتی است که همه به آن نیاز داریم. آن را با آسان‌ترین و بهترین روش بیاموزید. امتحانش بی‌ضرر است!

همین الان یادگیری تایپ ده‌انگشتی را شروع کنید!

برای شروعِ رایگانِ تمرینِ تایپ ده‌انگشتی، در کامپیوتر یا لپتاپ خود سایت یوتایپ (utype.ir) را باز کنید و درس اول را امتحان کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *